Η φετινή Διεθνής Ημέρα Εθελοντισμού για την Οικονομική και Κοινωνική Ανάπτυξη με βρίσκει να συμπληρώνω δεκαοκτώ χρόνια εθελοντικής παρουσίας στα κοινά, από διάφορα μετερίζια. Όλα αυτά τα χρόνια, μια φράση που μου είχε εκμυστηρευθεί ένας παλαιότερος ήταν στην άκρη του μυαλού μου: «Η πιο δύσκολη ερώτηση σε όσους ασχολούνται με τα κοινά -και, συνήθως, όλοι την σκέφτονται αλλά κανείς δεν την ρωτάει- είναι, γιατί και με ποιο γνώμονα ασχολείστε με τα κοινά;«. Αυτό το ερώτημα αποτελεί και το «φίλτρο αξιολόγησης», που χρησιμοποιούσα και εξακολουθώ να χρησιμοποιώ, τόσο για μένα, όσο και για τους άλλους.

Ασφαλώς, πάντα θα υπάρχουν οι αυθεντικοί, αγνοί και άδολοι εθελοντές, οι οποίοι προσφέρουν με ανυστεροβουλία και ανιδιοτέλεια, χρόνο, κόπο και χρήμα. Πρόκειται για τους γνήσιους εκφραστές του εθελοντικού κινήματος, που θα υπάρχουν παντού και πάντα, έστω κι αν οι συγκυρίες μπορεί να τους υποχρεώνουν σε μερική ή και προσωρινή «αγρανάπαυση»!

Πέρα από τις αυθεντικές εκφράσεις του εθελοντισμού, αναπόφευκτα υπάρχει περιθώριο δράσης και για τους δήθεν εθελοντές. Αυτοί, για τους δικούς τους λόγους, θέλουν να δείχνουν ότι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εθελοντικής παρουσίας, ενδεχομένως να συνδράμουν και με πρακτικό τρόπο, όμως τα κίνητρά τους αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της όποιας προσφοράς τους.

Η κατηγορία με τις μάλλον περισσότερες συμμετοχές είναι αυτή που αφορά στους «κουτουρού εθελοντές». Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπερδεύεται η έννοια του εθελοντισμού με αυτήν της ανευθυνότητας και της μη αποδοχής της ιεραρχίας στόχων και προσώπων, δεν υπάρχει υπηρέτηση κάποιου (στρατηγικού ή μη) σχεδιασμού, παρά ο αυτοσχεδιασμός και, εν τέλει, οι αποσπασματικές ενέργειες.

Μια ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η …μετάλλαξη των εθελοντών σε «δενθελωντές»! Σχεδόν πάντα, αφορά σε άτομα που χάνουν θεσμικές ιδιότητες και πρωταγωνιστικούς ρόλους (συνήθως, κατόπιν εκλογών), με αποτέλεσμα να απομακρύνονται από τις πρωτοβουλίες, που μέχρι πρότινος -υποτίθεται- υποστήριζαν διακαώς…

Τέλος, όλες οι παραπάνω κατηγορίες εθελοντών είναι πιθανόν να προσβληθούν από το μικρόβιο της «εθελοδουλίας». Άλλοτε για την εξυπηρέτηση του συλλογικού σκοπού, συνήθως για την εκμετάλλευση σε ατομικό επίπεδο, οι άνθρωποι καταλήγουν να λειτουργούν ως υποτακτικοί απέναντι στην κάθε μορφής εξουσία, με όλα τα αρνητικά παρεπόμενα που -αργά ή γρήγορα- προκύπτουν ως αναπόφευκτη συνέπεια. Αυτοί που είναι περισσότερο επιρρεπείς στο να γίνονται εθελόδουλοι προς τις Αρχές είναι οι «κρατικοδίαιτοι εθελοντές»…

Όλα τα παραπάνω είδη εθελοντών γιορτάζουν σήμερα και ο καθένας μας μπορεί να κατατάξει τον εαυτό του ή και τους άλλους, σε όποια από τις παραπάνω κατηγορίες θέλει -αν θέλει!
Δεν είναι λίγοι αυτοί που λένε, ότι -ιδίως στις μέρες μας- είναι πολυτέλεια ο εθελοντισμός και πρέπει να ενισχύουμε, κάθε φορά και με κάθε μέσο, κάθε εθελοντική πρωτοβουλία, χωρίς να ασχολούμαστε με …λεπτομέρειες.

Λυπάμαι που δεν μπορώ να συμφωνήσω με την παραπάνω, μάλλον βολική, αντίληψη. Ο εθελοντισμός οφείλει να υπηρετεί συγκεκριμένους και διακριτούς στόχους, να μην υποκρύπτει συμφέροντα και σκοπιμότητες, να μην εξυπηρετεί πρόσωπα, αλλά να υπηρετεί ιδέες και ιδανικά.

Δυστυχώς, όσο περνάνε τα χρόνια, τόσο διαπιστώνω ότι το σύστημα ρέπει προς την υποστήριξη του «στρεβλού εθελοντισμού». Και για τον λόγο αυτό, σε κάθε έκφανση που μπορεί να έχει η εθελοντική παρουσία και προσφορά, από την κεντρική πολιτική σκηνή και την αυτοδιοίκηση, μέχρι και τους πολιτιστικούς ή αθλητικούς συλλόγους και τις Μ.Κ.Ο. γενικότερα, το ερώτημα θα επανέρχεται δριμύτερο και αμείλικτο, αναζητώντας απάντηση από όλους, όσοι θέλουν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινωνία:
Γιατί ασχολείστε με τα κοινά;

Ακόμη και χωρίς φωναχτή απάντηση, έστω κι αν θα προκαλέσει εσωτερική αναζήτηση και περισυλλογή στον καθένα μας, από μόνη της η διατύπωση του ερωτήματος μπορεί να συμβάλλει στην βελτιστοποίηση του δυναμικού των εθελοντών και την αποδοτικότητα του εθελοντισμού…

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ